عملیات محرم

قبل از عملیات طریق‌القدس نام سلسله عملیات‌های جنگ تا 10 کربلا تعیین شد. کربلا1 طریق‌القدس، کربلا2 فتح‌المبین، کربلا 3 بیت‌المقدس، کربلا 4 رمضان، کربلا 5 محرم، در مرحله کربلا 5 سازمان سپاه با حضور گسترده و موثر نیروهای مردمی تحت عنوان بسیج و جهاد گسترش یافت. در پاییز 1361 باید دو عملیات در منطقه انجام می‌شد. عملیات مسلم‌ابن‌عقیل در منطقه سومار که ماموریت آن به سردار شهید محمدابراهیم همت واگذار شد. او قرارگاه ظفر را در سومار برقرارکرد و در مهر ماه 1361عملیات مسلم‌ابن عقیل را با موفقیت انجام داد. منطقه دهلران به سپاه سوم صاحب‌الزمان واگذار شد، قرارگاه مشترک قائم با ارتش تشکیل شد. منوچهر دژکام از سوی امیر شهید صیاد شیرازی به عنوان فرمانده مشترک انتخاب شد. شناسایی‌های اولیه که انجام شد، سرداران شهید حسین خرازی و مصطفی ردانی‌پور به قرارگاه کربلا نزد حسن باقری آمدند. مصطفی به حسن باقری فرمانده ‌قرارگاه کربلا گفت: این چشم سفیدها (منظور فرمانده تیپ‌های سپاه) به حرف حسین گوش نمی‌کنند و مسئله عملیات را جدی نمی‌گیرند. بهتر است خودتان فرماندهی را به عهده بگیرید و عملیات را انجام دهید. حسن قرارگاه کربلا را به عین خوش منتقل کرد و طرحی که برای عملیات آماده کرده بود به بحث و تبادل نظر با فرماندهان گذاشت. شناسایی‌ها کامل شد و همه یگانها پای کار آمدند.
هدف اين عمليات آزادسازي مناطق اشغالی جنوب و غرب دهلران، موسیان، رودخانه دویرج، ارتفاعات مرزي حمرين بود. عمليات محرم، که بخشی از آن مناطق اشغالی در خاک جمهوری اسلامی و بخش دیگری برون مرزي است، منطقه‌ای به وسعت 600 کیلومتر مربع درون و 900 کیلومتر مربع برون مرزی است.
عبور از ارتفاعات مرزی حمرین دسترسی به شهرهاي العماره و علي غربي عراق و رودخانه دجله را در اين منطقه تسهیل و شهرهاي العماره، علي غربي و رودخانه دجله، هدف‌های مهم نظامي بودند. علی غربی و دجله در 30 کيلومتری و العماره در 60 کيلومتري مرز بودند. رودخانه دويرج بعد از عملیات فتح‌المبین همچنان در کنترل ارتش بعث عراق باقی مانده بود. 18 روز پس از آزادی خرمشهر لشگر 10 زرهی عراق با تخریب دو پل چم‌سری و چم هندی بر روی این رودخانه، با تامین کمین و نیروی پوشش به ارتفاعات حمرین و فوقی عقب‌نشینی کرد تا از حمله غافلگیرانه رزمندگان اسلام در امان باشد. دویرج که تا مرز شرهانی 12 کيلومتر فاصله دارد با عمق نيم متر رودخانه دائمي است در شمال فکه به عراق رفته و به هورالسناف می‌ریزد. هنگام بارندگی در این رودخانه سیل جاري می‌گردد، عمق آن به بیش از سه متر و عرض آن تا 500 متر افزايش مي‌رسد. رودخانه طيب به طول آن 90 کيلومتر، رودخانه دیگری است که در غرب دهلران با نام میمه در عین منصور به خاک عراق جريان داشته و به هورالسناف می‌ریزد.
استعداد ارتش بعثي:
لشگر 10 زرهي از سپاه چهارم ارتش عراق با تیپ‌های سازمانی و تیپ‌های سه رقمی حفاظت این منطقه را به عهده داشت. این لشگر در عملیات فتح‌المبین متحمل شکست سنگینی از حسن باقری در قرارگاه نصر شد و تیپ 42 زرهی و توپخانه خود را کامل از دست داد. با کسب تجربه عملیات فتح‌المبین، یگانهای زرهی را در احتیاط قرار داد و تیپ‌های پیاده گارد مرزی را در خط دفاعی با 20 گردان قرار داد.
استعداد نیروهای جمهوری اسلامی:
ترکيب نيروهاي خودي به کار رفته در اين عمليات متشکل از: سپاه با تيپ‌هاي 25 کربلا، 8 نجف، 17 علي‌ابن‌ابي‌طالب(ع)، 14 امام حسين(ع)، 44 قمر بني‌هاشم(ع)، 35 امام سجاد(ع)، لشکر 30 زرهي با 150 تانک و نفربر و توپخانه سپاه، ارتش با تيپ 1 لشکر 21، تيپ 84 خرم آباد، 8 گردان توپخانه، دو گردان ژاندارمری بود. ايران در شروع اين عمليات، 60 گردان پياده شامل 52 گردان از سپاه، 8 گردان از ارتش و دو ژاندارمري به کار گرفت، استعداد زرهی عراق دو برابر توان ما بود.
مهندسی جهاد با شصت دستگاه لودر و بلدوزر، مهندسی سپاه با هفتاد دستگاه لودر و بلدوزر، نيروي هوايي و هوانیروز در عمليات شرکت داشتند. پيش بيني شده بود. يگان‌هاي شرکت کننده در عمليات، تا اول آبان ماه در منطقه عين خوش مستقر شدند.
شناسایی:
شناسایی دقیق این منطقه زیر نظر محمد باقری اطلاعات قرارگاه کربلا و اطلاعات یگانها از یک ماه قبل از عملیات و انتقال يگان‌ها از 20 روز قبل شروع شد. این شناسایی‌ها تا 40 کيلومتري عمق مواضع ارتش انجام شد.
محورهاي تهاجم
محور اول: انجام تک از جنوب دهلران و از کرانه شرقي رودخانه ميمه و تصرف ارتفاعات مرزي طیب.
محور دوم: اجراي تک از غرب رودخانه دويرج و حوالي موسيان به سمت جنوب و تصرف ارتفاعات خط مرزي.
محور سوم: عبور از رودخانه دويرج و عبور از بين نهرعنبر و چم‌سري تک به ارتفاعات مرزي حمرين براي تصرف ارتفاعات شمالي پاسگاه شرهاني و از آبادي رکاس در شرق دويرج به طرف غرب پاسگاه شرهاني و محور جنوبي از چم‌سري به طرف پاسگاه شرهاني.
محور چهارم: عقب راندن نيروهاي دشمن از ارتفاعات اشغالي در شرق نوار مرزي و تأمين خط مرزي با عبور از رودخانه دويرج بين چم‌سري در شمال و چم‌هندي در جنوب.
قرارگاه قائم: به عنوان نيروي احتياط در منطقه عين خوش در جنوب شرقي، پيش بيني شده بود.
توپخانه پيش بيني شده براي عمليات نيز عبارت از: يک گردان 130 ميلي متري، يک گردان کاتيوشا، يک گردان 155م‌م و يک گردان 203م‌م از ارتش، و يك گردان 130 م‌م، دو آتشبار 122م‌م، يک آتشبار 105م‌م و دو آتشبار 152 م‌م از سپاه بود.
عملیات محرم در دهم آبان سال 1361 مصادف با 14 ماه محرم؛ به فرماندهی حسن باقری در منطقه دهلران از عین منصور تا شمال جبل فوقی با رمز لاحول و لا قوه الا بالله يا زينب کبري(س) در ساعت 22:08 به اجرا درآمد.
مرحله اول:
در مرحله اول این عملیات نیروهای ایرانی توانستند خطوط دفاعی و مواضع دشمن را که با سنگرهای کمین، میدان مین، سیم خاردار، و رده‌های دفاعی استحکام بخشیده بود در هم شکسته و نیروهای مدافع عراقی را به اسارت درآورند.
مسئله‌ای که در مرحله اول غیر قابل پیش‌بینی بود، طغیان آب رودخانه دویریج بود. عراق هنگام عقب نشینی پل‌های چم‌سری و چم‌هندی را منهدم کرده‌بود. در آغاز شروع عملیات آب دویرج تا زانو هم نمی‌رسید، بسیاری از نیروها از محور چم‌سری از این آب عبورکردند، 3 گردان از تیپ امام حسين برای عبور از رودخانه با مشکل مواجه شدند و با جريان آب رودخانه غرق شدند.
moharam-Modelدر این مرحله با دو طرح، تک جبهه‌ای به مواضع دشمن در محور موسیان و چم‌سری و تک احاطه‌ای در منطقه نهر میمه یک تیپ دشمن را به محاصره درآمده و فرمانده آن اسیر شد. در مرحله اول ۵۵۰ کیلومتر مربع از خاک ایران از جمله شهرموسیان، ارتفاعات حمرین، پل‌چم‌سری، پاسگاه‌های مرزی واوی، چم‌هندی، نهرعنبر، حوزه نفتی بیات، نهرمیمه، آزاد و جاده دهلران، از زیر دید و تیررس نیروهای عراقی خارج شد. روز اول عمليات 500 اسير تخليه شد.
مرحله دوم:
مرحله دوم عملیات محرم در ساعت ۲:۳۰ بامداد سه شنبه ۱۱ آبان آغاز شد و نیروهای ایرانی با پیشروی به سمت طیب و شرهانی، محاصره دشمن را کامل کردند. همچنین ۱۵۰ کیلومتر مربع از زمین های اشغال شده آزاد و 200 نفر از نیروهای عراقی به اسارت در آمدند.
مرحله سوم:
این مرحله در ساعت ۲۲ روز ۱۵ آبان آغاز شد و هدف آن تصرف همه بلندی های غرب حمرین و جاده ها و مراکز مهم عملیاتی و ایجاد و تامین لازم برای جاده آسفالته چم‌سری، شرهانی و زبیدات و جاده شوسه زبیدات – طیب بود. در این مرحله ۳۰۰ کیلومتر مربع از خاک عراق شامل حوضچه‌هاي نفتي زبيدات، شهرک زبیدات، پاسگاه‌های شرهانی و ابوغریب و همچنین تاسیسات نفتی حدود ۳۵ حلقه چاه نفت به تصرف نیروهای ایرانی درآمد. این مرحله که مرحله آخر عملیات محرم بود در ساعت ۸ صبح روز ۱۶ آبان ۱۳۶۱ خاتمه یافت.
فتح الله جعفری

نظر خود را اضافه کنید.

0 / 500 محدودیت حروف
متن شما باید کمتر از 500 حرف باشد
شرایط و قوانین.

نظرات (1)

  • احسان

    خوب است